KDADALAK: Deskursu reprezentante Diretor Terras Propriedade Munisipiu Bobonaro, Timotio São Gabriel iha kongresu dahuluk Uniaun Agrikultór Munisipiu Bobonaro (UAMB), husu ba to’os na’in sira atu identifika rai hirak ne’ebé abandona hodi utiliza ba halo produsaun agrikola.
Durante ne’e to’os na’in sira la hamutuk, maibé espera katak liu husi kongresu ida ita bo’ot sira bele unidu no hamutuk iha uniaun ida hodi luta ba direitu to’os na’in sira, maibé buat ne’ebé importante liu maka bainhira kongresu ne’e remata, lori estatutu uniaun nian ba rejistu iha notariadu hodi hetan legalidade.
“Kuandu uniaun ne’e hetan ona legalidade husi estadu, ita bo’ot sira bele ba iha Terras Propriedade, identifika rai sira ne’ebé abandona (mamuk) hodi uza ba dezenvolve setór agrikultura no to’o tempu estadu presiza hafoin maka bele entrega fila-fali,” deklara Timotio São Gabriel bainhira hala’o intervensaun iha kongresu ho tema, “Laiha To’os Na’in, Laiha Ai-han, ne’ebé realiza iha Suku Holsa, Postu Administrativu Maliana, Munisipiu Bobonaro, loron 20-21 Outobru 2022.
Nia haktuir, importante rai sira ne’e labele fa’an ka gadai fali ba banku, tanba realidade hatudu agora dadauk ema barak maka kada loron ba iha Terras Propriedade hodi husu halo mapamentu ba ninia rai, nune’e sira bele gadai ba banku hodi deve osan, maibé balun to’o agora balun selu labele entaun rai ne’e banku maka sai na’in ona.
“Se situasaun ida ne’e maka akontese hela de’it, loron ruma rai sira iha Timor ne’e na’in maka banku, entaun ita nia luta iha tinan naruk nia laran laiha valor, tanba rai sira ne’e banku maka administra hotu,” kestiona.
Nia klarifika, tuir lei Terras Propriedade maka sai hanesan na’in hodi administra rai hotu-hotu iha nasaun ne’e, ida ne’e lei maka haruka no lei mak fó dalan hodi Terras Propriedade bele desidi atu bele entrega ka fó rai ne’e ba se.
Liu husi biban ida ne’e, reprezentante Diretor Terras Propriedade Munisipiu Bobonaro husu mós ba dirijente sira ne’ebé sei lidera uniaun ida ne’e atu labele lori uniaun hodi afilia ba partidu ruma, tanba partidu sira ne’e bainhira hetan ukun sei la preokupa ho to’os na’in sira nia problema.
“Durante ne’e ha’u seidauk hare grupu agrikultór ida organiza malu ba iha Parlamentu Nasional hodi hala’o asaun ruma ejize hasa’e orsamentu ba setor agrikultura nian iha Orsamentu Jeral Estadu, tanba ne’e tempu ona atu imi hamutuk hodi ejize to’os na’in sira nia direitu,” nia alerta.
To’os na’in sira tenke hamutuk no hahú book an dadauk ona, nune’e labele sai nafatin eskada ba ema nia interese. Tanba, to’os na’in sira kuandu la hamutuk hodi konserteza aihan importasaun husi rai liur sei tama nafatin, liu-liu fós tanba ita laiha produsaun.
Timor-Leste iha rai produtu ne’ebé barak, maibé tansá ita nia setor agrikultura kontinua sai problema, irigasaun balun abandona, inklui iha Maliana, ida ne’e akontese tanba to’os na’in sira seidauk hamutuk no la book an, tanba ne’e husu ba to’os na’in sira hahú book an ona se la’e tinan-tinan ita maka hatama de’it aihan importasaun husi nasaun seluk.
Ikus liu nia husu ba komponeze no to’os na’in estatutu ne’ebé atu produs labele hare ba de’it ba situasaun agora, maibé oinsá bele responde ba situasaun iha tinan 20 ka tinan 30 mai no tenke refleta ba to’os na’in sira nia moris.
