KDADALAK: Organizasaun Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI) hamutuk ho Institute Edukasaun Popular (IEP), fasilita formasaun ho tema “Edukasaun Legal ba Rai” ba membru Komite Nasional Reforma Agraria (KNRA), ne’ebé kompostu husi dirijente uniuan agrikultór sira husi Munisipiu Manufahi, Covalima, Ermera, Bobonaro, inklui membru grupu to’os na’in sira husi Munisipiu Ainaro, Aileu no Viqueque.
Objetivu husi formasaun ne’e, atu produs ativizmu no lideransa alternativu ne’ebé ho konsiensia kritika iha organizasaun hodi defende justisa sosial liu husi direitu asesu ba rai ho igualitariu,
Aliende ne’e introdus estrutura lei rai nian ne’ebé eziste hodi reinforsa koñesimentu kamponezes, nune’e bele hametin liu tan meiu kampaña no influensia hodi bele transforma dezafiu hirak ne’ebe durante ne’e to’os na’in sira hasoru.
Relasiona ho formasaun ne’e, Program Officer husi Kdadalak Sulimutuk Institute, Flaviano M. Martins iha ninia intervensaun hateten, nu’udar organizasaun movimentu sosial ne’ebé hatu’ur ajenda prioridade serbisu no aprende hamutuk ho kamponezes, inklui aliadu estratejiku sira hodi revitaliza kultura koletividade kamponezes nian ba defende justisa sosial no ekolojiku ne’ebé halo parte ba esforsu hari’i sosiedade ida ne’ebé moris justu, solidariu no igualitariu ne’ebé laiha esplorasaun forsada.
KSI konsidera atividade treinamentu “Edukasaun Legal ba Rai” ida ne’e bele lori orizonte foun ba kamponeze sira hodi hatan ba problema ka konflitu agraria ne’ebé durante ne’e akontese no buras tebes iha Timor-Leste.
Entertantu Koordenador Jeral Instituisaun Edukasaun Popular(IEP), David de Oliveira hateten, treinamentu ne’e ho objetivu atu fahe esperensia ba malu, nune’e bele hasa’e mós partisipante sira nia koñesementu kona ba lei rai ho ninia prosesu oinsá maka bele lori to’o dalan legal.
Partisipante sira mesak dirijente husi uniaun hirak ne’ebe maka estabelese ona, ne’e duni espera katak depois treinamentu ida ne’e, material ne’ebe sira hetan sai ona bukae ida ba sira, oinsá maka bele lori kazu ne’ebé sira hasoru tuir dalan legal.
“Esperansa seluk maka komunidade bele hetan informasaun ligadau ho asuntu rai, nune’e bainhira akontese disputa rai, entaun sira bele sai hanesan fontes ba informasaun hodi komunidade bele hato’o sira nia problema.
Iha parte seluk dirijente Uniaun Agrikultór Munisipiu Manufahi (UAMM), Delfia Pereira Usboco haktuir, treinamentu edukasaun legal ba rai importante tebes ba to’os na’in sira, nune’e sira bele iha koñesimentu naton ba prosesu legal ne’ebé ligadu ho asuntu rai.
Problema rai dala barak akontese iha ita nia sosiedade, maibé ema barak la hatene ninia dalan oinsá maka bele rezolve, liu-liu oinsá maka bele lori ba prosesu legal nian.
“Ha’u hanoin treinamentu ida ne’e importante, ne’e duni ba futuru treinamentu sira hanesan ne’e bele hala’o mós ba komunidade no grupu to’os na’in sira iha baze, nune’e sira mós bele kumpriende asuntu ida ne’e,” tenik nia.
Preokupasaun hanesan hato’o mós husi grupu to’os na’in Munisipiu Aileu, Egas Alves Mesquita, tan ne’e nia husu ba to’os na’in sira ne’ebé partisipa iha formasaun refere tenke fokus, nune’e bele hetan informasaun ne’ebé naton, ne’e duni bainhira akontese problema rai iha komunidade nia let, sira iha alternativu ona atu rezolve.
“Ha’u sente formasaun sira hanesan ne’e presiza hala’o to’o iha baze, nune’e komunidade no to’os na’in sira mós bele hetan oportunidade hodi partisipa, tanba realidade ema barak maka seidauk hetan informasaun kona ba asuntu ida ne’e, liu-liu ligadu ho lei rai nian,” informa Egas.
Formasaun ne’e hala’o durante loron rua (2), hahú husi loron 26-27 Maiu 2022 ho total partisipante hamutuk ema na’in 36, ne’ebé kompostu husi feto ema na’in 10 no mane na’in 26
Formasaun “Edukasaun Legal ba Rai” ne’e fasilita husi fasilitador, Elias Godinho husi Organizaaun Jurista Advokasia ne’ebé durante ne’e sai hanesan mebru legal iha organizasaun Rede Ba Rai. (**)
