KDADALAK: Durante loron tolu (3) nia laran, hahú husi loron 13-15 Maiu 2022, grupu to’os na’in sira husi zona lima (5) iha Munisípiu Bobonaro, ne’ebé kompostu husi Atabae, Cailaco, Balibo, Maliana no Bobonaro realiza pra-kongresu nivel Postu hodi prepara an hakat ba kongresu nivel Munisipal.
Objetivu husi pra-kongresu ne’e atu halibur to’os na’in sira hodi rekolla informasaun husi kada grupu baze sira, nune’e bele aprezenta iha kongresu hodi konklui nu’udar programa liña jeral ba ezistesia Uniaun Agrikulór Bobonaro iha tempu badak.
Aleinde ne’e, identifika mós ema poténsia sira ne’ebé sei reprezenta husi kada zona hodi envolve iha Komisaun Organizador, nune’e bele hala’o preparasaun ba kongresu. Nune’e mós, oinsá atu halo aprosimasaun ba parte governu, autoridade munisípiu no lider komunitáriu sira hodi informa kona ba preparasaun ezistensia Uniaun.
Iha prosesu ne’e loke mós diskusaun ba to’os na’in sira hodi hala’o identifikasaun ba problema ne’ebé durante ne’e sira hasoru, inklui identifika mós potensialidade ne’ebé sira iha no oinsá bele fó solusaun ba problema hirak ne’ebé to’os na’in sira enfrenta.
Atividade pra-kongresu ne’e hala’o iha fatin tolu (3), ne’ebé iha loron dahuluk hala’o iha Postu Administrativu Atabae no partisipa husi grupu baze lima (5) ho total partisipante hamutuk ema na’in 48 ne’ebé kompostu husi feto na’in 13 no mane 35.
Iha loron daruak nian hala’o iha Postu Administrativu Maliana, ne’ebé partisipa husi to’os na’in Postu Administrativu Balibo, Cailaco no Maliana rasik ho grupu baze hamutuk 7 no total partisipante hamutuk ema na’in 50 ne’ebé kompostu husi feto na’in 17 no mane 33.
Nune’e mós ba loron datoluk nian, hala’o iha Postu Administrativu Bobonaro, ne’ebé partisipa husi grupu baze tolu (3) ho total partisipante hamutuk ema na’in 32 ne’ebé kompostu husi feto na’in 8 no mane 24.
Xefi grupu Halimar, Lorenço Afonso iha ninia intervensaun hateten, importante tebes ba to’os na’in sira tenke halibur forsa hamutuk iha uniaun ida, hodi nune’e bele ko’alia kona ba problema ne’ebé maka durante ne’e to’os na’in sira enfrenta.
“Ha’u hanoin tempu to’o ona ba to’os na’in sira atu organiza an, nune’e bele hamutuk iha uniaun ida hodi luta defende direitu to’os na’in sira, tanba se ita la organizadu ema kontinua halo esplorasaun ba ita,” deklara Lorenço Afonso bainhira partisipa pra-kongresu nivel Postu nian iha Zona Bobonaro.
Entertantu fasilitador husi Komite Nasional Reforma Agraria, Leonardo Soares hateten, dadaun ne’e ita iha inimigu foun ho naran neo-kolonialismu ne’ebé tenta esplora povu no agrikultór sira liu husi forma oin-oin hodi esplora nafatin to’os na’in sira.
Forma sira ne’ebé produs husi neo-kolonialismu ne’e sistematiku tebes, entaun halo to’os na’in sira laiha forsa atu hasoru no ikus mai halo povu ho to’os na’in sira kontinua moris ki’ak kuaze dekadu rua ona.
Ho razaun hirak ne’e hotu importante tebes ba to’os na’in sira tenke organiza an, tau forsa hamutuk hodi kontinua konsolida malu, troka ideas ba malu, nune’e sira bele konsentiza loloos problema ne’ebé iha.
“Atividade pra-kongresu ne’e importante, tanba tempu ona para to’os na’in sira atu ko’alia ba malu, nune’e bele buka hatene dalan saida maka bele halo sira forte, ne’e duni presiza tebes to’os na’in sira iha mahon ka uniaun ida,” dehan Leonardo.
Bainhira to’os na’in sira bele halibur malu ona iha mahun ka uniaun, ida ne’e fasil ba sira oinsá atu konsentiza malu, fahe esperensia ba malu no aprende ba malu hodi kontinua luta ba problema ne’ebé sira enfrenta.
Nia haktuir, kona-ba merkadu durante ne’e ita iha domisaun husi merkadu liberal ne’ebé maka ladun fo espasu ba to’os na’in sira para bele hadia sira nia moris, tanba ema hotu hotu tama iha ne’ebá no se maka iha kapital bo’ot, nia maka sei gaña barak liu iha ne’ebé, ne’e duni tempu ona para to’os na’in sira tenke forma ona merkadu seluk ne’ebé ita bolu ho naran ekonomia neo-solidariu.
Tanba, liu husi merkadu neo-solidariu ne’ebé to’os nain sira bele promove solidaridade entre toos nain sira no entre produtor ho sosa nain sira, nune’e to’os nain sira labele sai vitima iha prosesu ida ne’e.
