Notisia

Husi Poupansa ba Transformasaun: Komunidade iha Raimea, Atauro no Maubara Hamrik Hamutuk ba Futuru Independente

Husi Poupansa ba Transformasaun: Komunidade iha Raimea, Atauro no Maubara Hamrik Hamutuk ba Futuru Independente

KDADALAK: Iha Aldeia Beilaco, Suku Raimea, liafuan kona-ba “independénsia” la’ós deit konseitu maibé sai realidade ida ne’ebé komunidade sente no moris. Liuhusi workshop faze sai nian” Programa HAKBIIT ne’ebé realiza husi Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI) ho parseiru Raes Hadomi Timor Oan (RHTO), no apoiu husi Oxfam membru grupu ROMANSA sira hatudu katak sira prontu atu lao ho ain rasik. 

Workshop sira ne’e la’ós deit enkontru formal. Iha ne’e, ema sira fahe esperiénsia, reflete dalan naruk ne’ebé sira liu ona durante tinan lima, no haree ba oin ho konfiansa. Atividade ne’e hala’o iha fatin tolu: Raimea (Covalima), Atauro (Dili) no Maubara (Liquiça), ho objetivu atu prepara komunidade atu kontinua inisiativa poupansa no emprestimu ho independente.

Viajen Tinan 5 Ne'ebé Muda Moris

Desde Juñu 2021 to’o Juñu 2026, Programa HAKBIIT la’ós deit halo formasaun grupu maibé muda forma ne’ebé komunidade pensamentu kona-ba osan, solidariedade no futuru.

Iha Raimea, Atauro no Maubara, total grupu ROMANSA 18 estabelese ho membru barak liu husi 200, maioria feto no inklui ema ho defisiénsia. Liuhusi sistema poupansa simples maibé disiplinadu, grupu sira konsege halibur fundus ne’ebé boot:

  • Raimea: liu $39,000

  • Atauro: liu $35,000

  • Maubara: liu $77,000

Maibé númeru sira ne’e la hatudu deit osan maibe hatudu mos konfiansa, kooperasaun no kapasidade ne’ebé aumenta iha komunidade.

Mudansa Ne'ebe bele hare no Sente 

Iha workshop sira, istória moris real sai pontu sentral. Membru sira konta oinsá poupansa ki’ik iha grupu bele transforma sira nia moris.

Iha Raimea, familia Anita de Jesus no nia kaben Crispin Gonjaga konsege konstrui uma foun - mehi ida ne’ebé antes hanesan iha laran deit.

Iha Atauro, Herminia Araujo Martins la’ós deit aumenta rendimentu família, maibé mos konsege harii uma andar ida ho medida 7.5x8 metru kuadradu.

Iha Maubara, Elito Ximenis, ho idade 56, hatudu katak determinasaun no solidariedade grupu bele ajuda ema remata uma ne’ebé durante tinan barak seidauk konsege.

Mudansa sira ne’e mos reflete iha aspetu seluk: oan sira bele kontinua eskola, uma kain sai di’ak liu, no relasaun entre membru grupu sai forte liu tan.

Feto sira Iha Liña Oin

Programa ne’e mos hatudu mudansa importante iha papél feto iha komunidade. Ho maioria membru husi feto, grupu ROMANSA sai espasu importante ba feto sira atu aprende, lidera no halo desizaun ba ekonomia família.

Iha tempu hanesan, esforsu mos halo atu inklui ema ho defisiénsia, maski dezafiu sei iha.

Dezafiu no Dalan ba Oin

Durante diskusaun, partisipante sira mos hatete klaru katak la hotu-hotu fasil. Limitasaun literasia no numerasia, influénsia mudansa klimátika, no kondisaun merkadu sei sai obstákulu ba grupu balun.

Maibé, liuhusi esperiénsia tinan lima, komunidade aprende ona oinsá atu adapta no rezolve problema sira hamutuk.

Momentu importante: Entrega responsabilidade

Workshop “phase out” ne’e marka momentu importante ida - momentu ne’ebé programa entrega responsabilidade ba komunidade.

Avaliasaun hatudu katak barak grupu iha ona kapasidade atu jere poupansa no emprestimu ho independente. Lideransa lokal no parseiru sira mos kompromete atu kontinua fó apoiu bainhira presiza.

Futuru ne'ebé Komunidade Rasik Kria

Iha remata workshop, la’ós deit mak rona aplauza - maibé mos konfiansa. Konfiansa katak komunidade bele kontinua lao mesak, ho sistema ne’ebé sira rasik harii.

Programa HAKBIIT la remata deit hanesan projetu ida. Iha komunidade sira ne’e, programa transforma sai movimentu ida - movimentu poupansa, solidariedade no esperansa ba futuru ne’ebé di’ak liu.

 

Related Articles