Notisia

Konsolidasaun Baze MPRAL iha Fahilebo Hametin Luta ba Direitu Rai no Justisa Agraria

Konsolidasaun Baze MPRAL iha Fahilebo Hametin Luta ba Direitu Rai no Justisa Agraria

KDADALAK, Liquiça – Iha situasaun ne’ebé disputa rai rural kontinua ameasa moris no subsisténsia komunidade to’os na’in sira, Movimentu Popular Reforma Agraria–Liquiça (MPRAL reafirma nia komitmentu hodi hametin luta kolektivu ba direitu rai no justisa agraria liu husi konsolidasaun baze iha Suku Fahilebo.

Iha loron 7 Fevereiru 2026, Komite Nasional Reforma Agraria hamutuk ho nia aliadu—Kdadalak Sulimutuk Institute, Institutu Edukasaun Popular no Uniaun Agrikultór Ermera—hala’o konsolidasaun baze MPRAL ho partisipasaun membru 35 (feto 10, mane 25) husi baze Brien Eran no Ermeta, iha Postu Administrativu Bazartete, Munisípiu Liquiça.

Konsolidasaun ne’e la’ós de’it preparasaun ba kongresu daruak MPRAL, maibé mós nu’udar espasu konsientizasaun no mobilizasaun hodi responde ba kazu disputa rai ne’ebé afeta diretu komunidade. Iha diskusaun, membru sira hato’o katak disputa rai seidauk resolve, estrutura organizasionál iha nivel baze seidauk funsiona di’ak, no asesu ba informasaun kona-ba lei rai seidauk to’o ba komunidade rural.

Kondisaun hirak ne’e halo komunidade vulnerável ba eskluzaun, intimidasaun no perda rai, liu-liu bainhira mekanizmu estadu seidauk garante proteksaun efetiva ba direitu to’os na’in sira. Tanba ne’e, konsolidasaun baze sai nu’udar dalan estratéjiku hodi hametin kapasidade organizasionál, hasa’e koñesimentu kona-ba direitu rai, no konsolida solidariedade entre komunidade sira.

Nu’udar asaun konkretu rezisténsia, membru baze Brien Eran—ne’ebé afetadu husi disputa rai ho área 6 hektares—deside atu reforma no distribui rai ho kolektivu ba membru sira iha tempu badak. Desizaun ida ne’e reflete prinsipiu justisa agraria no hatudu katak solusaun kolektiva bele sai husi komunidade rasik, maski iha limitasaun politika no institusionál.

MPRAL afirma katak reforma agraria la’ós de’it politika públika, maibé direitu fundamental ba komunidade rural sira hodi garante seguransa moris, soberania ai-han no dignidade umana. Liu husi konsolidasaun baze, MPRAL hakarak husu responsabilidade estadu hodi:

  • garante implementasaun lei rai ho justisa,
  • resolve disputa rai ho mekanizmu partisipativu,
  • proteje komunidade rural husi apropriasaun rai arbitrária,
  • no rekonece papel to’os na’in sira nu’udar sujeitu prinsipál reforma agraria.

Konsolidasaun iha Fahilebo sai nu’udar parte husi preparasaun MPRAL hodi hakat ba kongresu daruak, ho objetivu atu hametin voz komunidade, eleva agenda reforma agraria no kontinua luta kolektivu ba justisa sosial iha Timor-Leste. (**)

Related Articles