KDADALAK: Ohin loron, historia hatudu tinan 25 ejistensia Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI), nu’udar organizasaun sosiedade sivil ne’ebé ho komitmentu servisu hamutuk ba komunidade rural, defende justisa sosial no luta ba reforma agraria.
KSI funda iha loron 18 Jullu 2000, husi jerasaun rejistensia ne’ebé uluk involve grupu Dewan Solidaritas Pelajar dan Pemuda Timor Timur (DSPPTT). Insiador hirak ne’e mak hanesan, Antero Benedito da Silva, José da Costa Magno, Mateus Tilman no Maria Angelina Lopes Sarmanto.
Naran Kdadalak Sulimutuk Institute foti husi muzika “kdadalak sulimutuk, suli we inan” ne’ebé hakerek husi eroi nasional Franscico Borja da Costa. Ida ne’e signifika katak, “kadalak sira suli hamutuk sai we bo’ot.” Mensajen ne’e inspira solidariedade popular no kontinua motiva KSI hodi kolekta kbiit povu ki’ik atu halo mudansa bo’ot.
Ejistensia institutu ida ne’e, nu’udar resposta hodi defende direitu agrikultór atu asesu ba rai, fortifika partisipansaun komunidade rural iha prosesu dezenvolvimentu nasaun liu husi estabelese uniaun agrikultores iha munisipiu sira, promove soberania ai-han no agro-ekolojia, hametin demokrasia baze liu husi partisipasaun komunidade, promove edukasaun popular hodi eduka komunidade bele halo analiza kritiku, inklui promove ekonomia solidariu liu husi estabelese kooperativa baze.
Prinsípiu, misaun no vizaun;
Kdadalak Sulimutuk Institute hari’i bazeia ba prinsipiu no valor humanizmu, proteksaun ekolojiku no demokrasia povu. Misaun maka fó kbiit ba komunidade rural hodi promove transformasaun justu, inkluzivu no susténtavel. Vizaun maka hari’i sosiedade foun, justu, asesivel no sustentavel ba ema hotu.
Atividade no Impaktu;
Kuaze dekadu rua (2) resin ejistensia Kdadalak Sulimuk Institute, implementa ona programa Tara Bandu, estabelese uniaun iha munispiu sira hanesan Uniaun Agrikultór Munisipiu Viqueque (UAMV), Uniaun Agrikulrór Ermera (UNAER), Movimetu Popular Reforma Agraria Liquiça (MPRAL), Uniaun Agrikultór Munisipiu Bobonaro (UAMB), Uniaun Agrikultór Munisipiu Manufahi (UAMM), inklui grupu agrikultór sira iha Ainaro no Aileu, kria grupu kooperativa baze hodi dezenvolve ekonomia lokal, pratika agrikultura sustentável no agro-ekolojia, tanba KSI defende pratika agrikultura familiar ne’ebé bazeia ba konhesimentu lokal no kultura tradisionál, hodi nune’e bele promove agrikultura sustentável,hametin soberania ai-han, proteje meiu ambiente no evita dependensia komunidade ba agrikultura monokultura ho eskala boot.
Aliende ne’e, KSI fasilita mós formasaun no edukasaun popular ba to’os na’in sira, liu-liu joven sira atu apriende hamutuk iha Eskola Popular Agroekolojia-Betano (EPAB) no Institute Edukasaun Fulidaidai Slulu (IEFS).
KSI mós halo advokasia ba asuntu rai no reforma agrária, tanba organizasaun ne’e hare katak, atu solusiona problema rai iha Timor-Leste presiza politika nasional rai nian ne’ebé holistiku no integradu kona ba reforma agrária.
Atividade hirak ne’e hotu sei fó impaktu ba ekonomia komunidade rural, hametin soberania ai-han no proteksaun ambiente.
Dezafiu no Esperansa Futuru:
Mesmu ho limitasaun rekursu no dezafiu oin-oin ne’ebé KSI hasoru durante servisu hamutuk ho komunidade sira iha baze, maibé KSI kontinua halo inovasaun hodi organiza komunidade hodi hatan ba mudansa klimatika no hasa’e produsaun organiku.
KSI sei kontinua halo estudu alternatívu ba ekonomia solidariu, fortifika rede uniaun to’os na’in sira, promove asaun solidaridade lokal no internasional hoi kontinua luta ba direitu agrikultór sira, inkuli ejize ba governu atu aumenta orsamentu ba setor agrikultura no aprova lei rai ne’ebé benefisia povu ki’ik.
Diretora Ezekutivu KSI, Marcela Soares, hateten katak iha tinan 25 existénsia Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI), hala’o serbisu hamutuk iha unidade no solidariedade, ne’ebé s ai forsa atu halo mudansa pozitivu ba moris povu, hametin soberania iha-han no kontinua luta ba justisa sosial iha Timor-Leste.
“KSI sei kontinua fó kontribuisaun ba komunidade, nu’udar forma atu fó valor ba istória KSI, no kontribui ba dezenvolvimentu komunidade no nasaun Timor-Leste,” deklara Marcela.
Board no Fundador Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI), Antero Benedito da Silva hateten, vizaun organizasaun nian maka ohin loron ita adopta nafatin, sosiedade justu, solidariu no sustetavel. Ita luta nafatin para ida ne’e sai vizaun nasional ida, tanba agora veteranus sira mos komesa deskute ona no iha planu estratejiku 2011 sita mos kona ba ekolijia, umaniadade no dame.
“Ita koko hodi kria vizaun ida ne’e sai vizaun nasional ida, nune’e iha loron ruma partidu politiku sira adopta vizaun ida ne’e, tanba tuir ita nia planu estratejiku kdadalak sulimutuk hakarak lori vizaun ne’e sai ida de’it,” deklara Antero iha anivarsariu KSI ba dala 25.
Konkluzaun:
Tinan 25, KSI prova katak organizasaun komunidade baze bele sai motor mudansa ne’ebé forte. Ho esperansa, prinsipiu no solidariedade, KSI sei kontinua luta ba Timor ida ne’ebé justu no susténtavel ba jerasaun oin mai.
