PONILALA: Atu reafirma luta popular povu Ermera nian ba reforma agraria, ne’ebé la’o ona iha tinan barak nia laran, durante loron tolu (3), hahú husi loron 23-25 Juñu 2022, organizasasun Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI) hamutuk ho Institute Edukasaun Fulidaidai Slulu (IEFS) no Uniaun Agrikultór Ermera (UNAER) realiza atividade akampamentu Popular Reforma Agraria iha Suku Ponilala, Postu Administrativu Ermera, Munisipiu Ermera.
Objetivu jeral husi atividade akampamentu ida ne’e, atu aumenta kuñesimentu komunidade baze, joven no estudante sira nian kona-ba teoria no pratika reforma agraria, inklui agroekolojia iha Timor-Leste, fahe esperiénsia no pratika exelentes iha reforma agraria no agroekolojia, enkoraza joven no estudante sira iha luta ba defende reforma agraria no agroekolojia nu’udar dalan ba libertasaun povu.
Partisipante ne’ebé hola parte iha akampamentu Popular Reforma Agraria ne’e kompostu husi, membru UNAER husi kada baze, membru Uniaun Agrikultór Munisipiu Covalima, membru Uniaun Agriculture Munisipiu Manufahi, reprezentante grupu to’os na’in Munisipiu Bobonaro, Aileu, Ainaro, Viqueque, Juventude Suku Ponilala, Estudante tekniku vokasional Gisarudu, Estudante Eskola Ensinu Sekudaria Publiku, Helio Sanches Pina Maukruma, Estudante Eskola Paralelu Nino Konis Santana Ponilala, estudante IEFS, membru organizasaun RAENAL, inklui grupu arte moris.
Bazeia ba lista prezensa ne’ebé Komisaun Organizador rejista iha loron daluhuk nian total partisipante hamutuk ema na’in 239 ne’ebé kompostu husi feto ema na’in 90 no mane na’in 149 husi numeru ne’e inklui mós konvidadus no orador sira.
Konvidadus no orador sira ne’ebé marka prezensa iha abertura akampamentu Popular Reforma Agraria mak hanesan, reprezentante Prezidente Uniaun Agrikultura Ermera, Diretur Kdadlak Sulimutuk Institute, Jenito Santana, Xefi Suku Ponilala, Amaro Silveiro do Santos, Koordenadora Rejiaun TAPSA Timor-Leste, Herminia de J. Pinto, reprezentante komandante eskuadra Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Postu Ermera nomós Administradór Postu Ermera, Alexandre dos Santos, ne’ebé ofisialmente halo abertura ba programa akampamentu Popular Reforma Agraria.
Hafoin abertura kontinua kedas ho sesaun palestra agro-ekolojia ne’ebé aprezenta husi orador, Pe. Deonildo de Andrade (Paroko Ermera), ko’alia kona ba Laudato Si (esperensia pratika iha Ermera), Diretur PERMATIL, Ego Lemos, ko’alia kona ba Importansia Konservasaun Be’e & Rai nomós dirijente Movimentu Konservasaun Be’e Timor Leste, Yanty Wodengange, ko’alia kona ba partisipasaun feto ba konservasaun rai no bee. Iha sesaun palestra ne’e fó mós oportunidade ba partisipante sira hodi hato’o perguntas, sujestaun no rekomendasaun ba orador sira relasiona ho aprezentasaun materia ne’ebé sira hato’o.
Aliende ne’e, iha sesaun pratika konservasaun bee no rai, partisipante hamutuk ho fasilitador sira organiza malu hodi ba kee terrace no rehabilita debu burtete. objetivu ida ne’e atu introdus ba partisipante sira, liu-liu ba alin estudante sira kona-ba importansia husi konservasaun bee no rai. Atividade seluk mak hanesan, basar popular hodi fa’an produtu lokal, livru no kamizola, inklui live painting ne’ebé organiza husi membru arte moris, nune’e mós iha sesaun animasaun nian komisaun organizadora anima partisipante sira ho muzika, dadolin, tebe/dahur no teatru.
Partisipante husi Uniaun Agrikultór Munisipiu Manufahi, Delfia Pereira Us-boco hateten, akampamentu Popular Reformaa Agraria ne’e importanta tebes, tanba liu husi atividade ida ne’e partisipante sira bele hetene prosesu luta povu ermera nian kona ba reforma agraria. “Atividade ida ne’e aumenta mós ami nia koñesimentu kona ba teoria no pratika reforma agraria, inklui oinsá atu kuida ita nia ekolojia ne’ebé agora dadaun iha ona ameasa nia laran,” deklara Delfia.
Entertantu Estudante Tekniku Vokasional (STV) Gisarudu, Pedro Barreto de Jesus hateten, agradese tanba liu husi akampamentu ida ne’e hanesan estudante bele aprende buat barak, liu-liu kona ba oinsá atu kuidadu ambiente, proteje ekolojia no hatene kona ba pratika reforma agraria.
Nia haktuir, tema jeral husi akampamentu ida ne’e relevante tebes ho sira nia departamentu agraria nian, ne’e duni nia parte sei esforsu hodi fahe informasaun ba kolega estudante sira seluk, bainhira atividade ne’e remata.
“Ha’u nia esperansa liu husi akampamentu ida ne’e sei fahe informasaun ba komunidade no kolega joven sira kona ba materia hirak ne’ebé ami aprende durante loron tolu (3) nia laran,” informa Pedro Barreto de Jesus. Esperansa seluk maka sira nia eskola iha debu, entaun liu husi atividade konservasaun bee, sira bele ba pratika fali iha sira nia eskola.
Rekomenda ba organizasaun hirak ne’ebé organiza programa akampamentu Popular Reforma Agraria atu labele para to’o iha ne’e, maibé tenke iha ninia kontinuasaun, nune’e bele inspira nafatin estudante sira hodi luta ba direitu agrikultór sira.
Nune’e mós, Estudante Ensinu Sekundariu Jeral Helio Sanches Pina Makruma, Juvita Madeira Martins hateten, kontente tebes ho akampamentu ida ne’e tanba bele aprende materia ne’ebé relasiona ho agrikultura.
“Ha’u nia esperansa, liu husi akampamentu ida ne’e, ami bele hetan informasaun naton kona ba pratika reforma agraria no agro-ekolojia, nune’e oinsá ami bele kuidadu natureza,” informa Juvita.
