Notisia

Husi Mehi Ba Uma Foun: Oinsá Eskema Poupansa Komunidade Ida Harii Moris Foun Iha Atauro

Husi Mehi Ba Uma Foun: Oinsá Eskema Poupansa Komunidade Ida Harii Moris Foun Iha Atauro

ATAURO, TIMOR-LESTE - Ne’ebé komesa ho rai-osan ki’ik semanais, ohin kleur konsege kumpre realizaun boot ba Herminia Araujo Martins. Tezoreira grupu rai-osan ‘E’papana’ ho idade 49 anos, foin remata konstrui uma andar konkretu ida, realiza mehi ne’ebé nia haka’as tahan ba tempu naruk liu husi partisipasaun iha programa inovativu Rai Osan Ba Mudansa (ROMANSA).

Programa ne’e, ho naran formal Programa Hakbiit Asaun Koletiva ba Igualidade no Inkluzaun iha Timor-Leste (HAKBIIT), implementa husi Institutu Kdadalak Sulimutuk (KSI) iha Illa Atauro. Programa ne’e fó podér ba komunidade liu husi sistema rai-osan koletivu no emprestimu mikro, lidera ba mudansa ekonómiku tangível iha nível uma-kain.

Ba Herminia husi suku Biqueli, mudansa ne’e konkretu no uma hamriik ho medida metru 7.5 x 8 m2. “Ha’u-nia mehi orijinál atu hari de’it uma simple, la’os uma andar ida,” nia fahe. “Maibé ha’u sente agradese tanba liu husi atividade ROMANSA, ami bele rai no empresta osan ho funan ki’ik, entaun ha’u bele uza emprestimu ROMANSA ida hamutuk ho ha’u-nia osan privadu no ikus mai hari duni uma andar ida ne’e.”

Nia dalan hamutuk ho grupu ‘E’papana’ inklui disciplina rai-osan, rai $20 to’o $50 kada semana. Iha siklu rai-osan ida laran, nia akumula $577.30. Modelu ROMANSA ne’e fó dalan ba nia atu asesu emprestimu tolu loos (4) hodi faze konstruksaun nian.

  • Emprestimu Primeiru ($200): Halo ho osan privadu atu sosa rai-henek, fatuk, no semente hodi hari fondasaun uma nian.
  • Emprestimu Segundu ($300): Uza ho osan privadu atu sosa besi ulun no material sira seluk hodi hari ai-rin uma nian.
  • Emprestimu Terseiru no Daahat ($400 & $600): Simu hodi sosa material sira seluk ne’ebé falta hodi kompleta uma ne’e.

Bainhira ninia grupu fahe osan iha Dezembru 2025, Herminia-nia parte $577.30 reinvertidu diretamente ba projetu konstruksaun ne’e. “Ha’u sente kontenti tanba liu husi ROMANSA, ha’u bele aumenta ha’u-nia familia nia rendimentu no ajuda ha’u atu realiza ha’u-nia mehi atu hari uma foun,” nia esplika.

Istória susesu Herminia nian sai hanesan testemuñu ba impaktu programa ROMANSA nian. Nia fó parabéns ba ninia regulamentu klaru, la hatodan, no dalan fasil ba membru sira atu asesu sira-nia osan. Inspirada husi rezultadu ne’e, Herminia deside atu kontinua rai-osan, kompromete an ba siklu segundu programa nian.

Inisiativa ROMANSA ne’e sei kontinua fó reziliénsia finanseiru no hadeer mehi ba família barak iha Atauro tomak.

(Legenda Imajen 1): Faze hari fondasaun uma foun nian, finansiadu husi ninia emprestimu primeiru husi ROMANSA.

(Legenda Imajen 2): Herminia hamriik iha nia uma andar ne’ebé remata tiha ona 75 %, hari liu husi kombinasaun emprestimu programa ROMANSA ho ninia osan privadu. Foto: KSI.

Related Articles