KDADALAK: Atu asegura preservasaun, promosaun no asesu ai-oan tradisionál hodi sustenta agrikultura lokal, soberania ai-han no hametin reziliénsia komunidade rural hasoru mudansa klimatika, Kdadalak Sulimutuk Institute (KSI), Uniaun Agrikultór Covalima (UNARCO) hamutuk ho membru grupu Buka Moris estabele sentru viveirus ai-oan iha area Tradukama, Suku Nanu, Postu Administrativu Fatumea, Munisipiu Covalima.
Objetivu husi atividade ne’e atu konserva Rai no ai-oan lokal ne'ebé importante hodi garante sistema agrikultura sustentável, promove ai-oan lokal atu fortaleza independénsia no soberania ai-han nasionál no empodera komunidade atu bele halo manejamentu sustentavel ba ai-oan, hodi aumenta reziliénsia komunidade rural.
Aliende ne’e, sentru viveirus bele sai espasu ba formasaun, troka koñesimentu no peskiza kona ba biodiversidade ai-oan, nune mós bele asegura ai-oan hodi responde ba situasaun kriza alimentar no dezastre naturais.
Molok realiza atividade fiziku ba estabelesimentu sentru viveirus, membru grupu sira partisipa formasaun ne’ebé fasilita husi UNARCO. Iha formasaun ne’e ko’alia liu kona ba importansia no lalaok estabelese sentru viveirus, apriende kona ba tekniku selesaun fini ai-oan ne’ebé kualidade, identifikasaun kualidade rai no prosesu produs adubu organiku.
Iha intervista ho xefi grupu Buka Moris hanesan mós Komite Zona Fatumea, Francisco da Silva hateten, proposta hari’i sentru viveirus ne’e hato’o husi membru sira, tan ne’e iha fulan hirak liu ba estrutura UNARCO hala’o inkontru ho membru sira hodi trasa planu ba estabelesimentu sentru viveirus refere.
“Sentru veveirus ne’e ho medida maizu menus 12x6 no membru ne’ebé sei hala’o atividade produs viveirus ai-oan iha sentru ne’e hamutuk ema na’in valu (8), kompostu husi feto na’in 3 no mane na’in 5,” informa Francisco da Silva.
Entertantu Prezidente UNARCO, João Gusmão iha ninia intervensaun hateten, antes estabelese sentru viveirus iha Suku Nanu, ekipa UNARCO hala’o uluk asismentu ho membru grupu Buka Moris hodi identifika fatin ne’ebé atu utiliza ba hari’i sentru viveirus, identifikasaun material ne’ebé uza ba halo servisu no identifikasaun ba fini ai-oan sira.
“Husu ba membru grupu Buka Moris tenke toma responsabilidade ba sasan no fini ai-oan sira ne’ebé parseiro KSI apoiu, presiza servisu ho seriedade, rona malu nafatin nune’e bele dezenvolve sentru ida ne’e ho di’ak, tanba liu husi ai-oan ne’ebé ita bo’ot sira produs bele tulun hodi hadia rendimentu ekonomia familia,” dehan João Gusmão.
Nia haktuir, esperensia iha fatin balun hatudu, membru sira husu apoiu atu estabelese sentru viveirus no sentru hortikulta, maibé bainhira ita esforsu hodi buka apoiu ba sira mais ikus mai atividade sira ne’e la la’o, entaun ita lakoi situasaun hanesan ne’e akontese fali iha grupu Buka Moris. (**)